Ruimte maken

Wij zien in collectief wonen de mogelijkheid om aan te sluiten bij veranderende woonwensen én bij maatschappelijke opgaven, zoals de vergrijzing en het grote tekort aan seniorenhuisvesting.

De belangrijkste trends die van invloed zijn op het woningaanbod zijn momenteel: 

  • het toenemend aantal alleenstaanden;
  • de wens van een grote variëteit aan ‘woonconsumenten’ om minder individueel en meer samen te wonen en te leven, vaak vormgegeven via collectieve zelfbouw (CPO);
  • de sterke vergrijzing, die zich uit in een toenemend aantal (alleenstaande) ouderen, die met het vorderen van de leeftijd een grotere behoefte hebben aan aandacht, hulp, begeleiding en/of zorg (veelal ook in deze volgorde), en gebaat zijn bij wonen in een meer collectieve setting. (Actieprogramma Nieuwe Woonvormen en Zelfbouw, Provincie Noord-Brabant, 2020). 

Het gevolg van deze trends is een grotere behoefte aan collectieve woonvormen en kleinere woonvormen (voor bijvoorbeeld starters, gescheiden mensen die alleen verder gaan, kwetsbare mensen uit instellingen en ouderen die kleiner willen wonen). Naast de kwantitatieve woningbouwopgave, is er dus ook een kwalitatieve opgave. Een groot deel van de vraag naar nieuwe woonvormen wordt echter (nog) niet beantwoord door ontwikkelaars en woningcorporaties. 

Om tegemoet te komen aan de behoefte aan deze woonvormen en kijkend naar de huidige woningvoorraad, zou zeker 20-25% van de toekomstige bouwproductie uit andere woonvormen zoals collectieven en zelfbouw moeten bestaan (Actieprogramma Nieuwe Woonvormen en Zelfbouw, Provincie Noord-Brabant, 2020). 

Om het aanbod passend te maken is er werk aan de winkel. Hierin kunnen de vele burgerinitiatieven gezien worden als derde bouwstroom. We vragen uw gemeente deze bouwstroom te erkennen en goed te faciliteren. Niet in de laatste plaats om zo ook bij te dragen aan het versnellen van de bouwproductie.

Woningbehoefte- en woonwensenonderzoek

Neem collectieve en andere woonvormen volwaardig mee in de woningbehoefte- en woonwensenonderzoeken die ten grondslag liggen aan het woningbouwbeleid van uw gemeente. Doe dit door middel van een representatieve steekproef. Zo krijgt u goed in beeld hoe groot de behoefte is,  bij welke doelgroepen er zijn en hoeveel bewoners bereid zijn om zelf te bouwen (derde bouwstroom). 

 

Gemeente Leusden heeft in 2019 door Companen een woningmarktonderzoek laten uitvoeren en daarin ook de behoefte is aan andere woonvormen gepeild. Bewoners zijn door middel van een enquête en een bewonersavond gevraagd Welke vorm het meeste aanspreekt en waarom dat zo is, of ze het liefste huren of kopen, wat voor woning ze achterlaten, op welke plek in Leusden ze willen wonen en in hoeverre ze bereid zijn om het huis zelf of in een collectief te bouwen. 

 

‘Wat opviel tijdens de bewonersavond – waar mensen werden gevraagd naar hun wensen en de motivatie daarbij – is dat de motivatie voor verschillende woonvormen vaak dicht bij elkaar lag. Men ziet in de verschillende concepten, zoals hofjeswonen, Friends-house en tiny houses, meer mogelijkheid om elkaar te helpen in verschillende levensfasen en samen meer mogelijk te maken. Dit geldt zowel voor een potentiële zorgvraag, als voor een sociale invulling van het leven en autonomie en zelfstandigheid/zelfredzaamheid in bredere zin.’ (Companen, 2019). 

Uw Gemeente doet er goed aan om flink in te zetten op geclusterde woonvormen voor senioren en (zorgbehoevende) ouderen, liefst binnen hun eigen vertrouwde sociale netwerk en omgeving: in de eigen wijk. 

Door het verdwijnen van de verzorgingshuizen als ‘tussenvoorziening’, verblijft 90-95% van de ouderen tot op hoge leeftijd en vaak alleen in hun zelfstandige woning en zullen daar (op enig moment) hulp, begeleiding en zorg moeten krijgen. Eenzaamheid neemt hierbij toe. 

Deskundigen wijzen erop dat een toenemend aantal ouderen afhankelijk wordt van burenhulp en sociale netwerken, ook buiten de eigen familie, soms ook als aanvulling op of als vervanging van de professionele zorg.

Voor ouderen met en zonder zorgbehoefte zijn hiervoor vele duizenden passende woningen en wooncomplexen nodig (Actiz/Nationale Zorgautoriteit/SCP 2019, Commissie Bos 2020, etc.).

In reactie hierop is bij jongere ouderen al een ontwikkeling zichtbaar om in een meer collectief of gezamenlijk verband te willen gaan wonen. 

Om toename van het aanbod te bevorderen, heeft het ministerie van VWS de Stimuleringsregeling Wonen en Zorg opgesteld, waarmee begeleiding en financiering mogelijk wordt van (zelfbouw)plannen van burgerinitiatieven en sociale ondernemers voor geclusterde woonvormen voor (o.a.) ouderen. 

https://www.rvo.nl/subsidie-en-financieringswijzer/stimuleringsregeling-wonen-en-zorg-swz

Ook is de Taskforce Wonen en Zorg opgericht, bestaand uit VNG, Aedes, ActiZ en de ministeries VWS en BZK. De Taskforce Wonen en Zorg stimuleert en ondersteunt gemeenten, woningcorporaties en zorgorganisaties bij een gezamenlijke aanpak van de lokale woonopgave voor zelfstandig wonende ouderen. Op deze site vindt u voorbeelden ter inspiratie, praktische handreikingen en de mogelijkheid om melding te maken van knelpunten die deze opgave in de weg staan https://www.taskforcewonenzorg.nl/

Passief grondbeleid is onvoldoende om een verandering teweeg te brengen. Het actief aanwijzen en reserveren van locaties, is noodzakelijk om de doelstellingen en streefpercentages van uw gemeente te halen. 

Omdat de doelgroep voor deze woonvormen heel divers is – en mensen graag binnen hun eigen wijk verhuizen – is het belangrijk om locaties in verschillende wijken, dorpen en in het buitengebied te creëren. Hiermee is de kans het grootst dat er verhuisbewegingen binnen uw eigen gemeente op gang komen. 

Binnen de bebouwde kom kunnen vrijkomend (maatschappelijk) vastgoed en/of inbreidingslocaties benut worden voor collectieve woonvormen. Ook in het buitengebied zijn tal van mogelijkheden voor nieuwe woonvormen, zonder dat het tot extra verstening leidt. Zo zijn er veel voorbeelden waarin agrarische bedrijven zich verbreden en vastgoed transformeert tot verschillende woonconcepten. Voorbeelden hiervan zijn gedeelde erven, woonboerderijen en combinaties van wonen met zorg. 

Stads- en dorpsranden, tot slot, zijn interessant voor het creëren van multifunctionele ruimten waar natuur, recreatie, kleine industrie en ruimte voor duurzame energieproductie, gecombineerd kan worden met coöperatieve woningbouw. 

Gemeente Amsterdam wijst in alle stadsdelen actief locaties aan voor zelfbouw, CPO en wooncoöperaties. Dit geeft een enorme boost aan het aantal projecten waarin burgers zelf initiatief nemen. De informatie is duidelijk en goed vindbaar op de website van de gemeente. https://www.amsterdam.nl/wonen-leefomgeving/zelfbouw/beschikbare-kavels/

Collectieve woonprojecten hoeven niet per se op gemeentegrond gerealiseerd te worden. Andere grondeigenaren, zoals particulieren, kunnen ook grond beschikbaar stellen aan collectieven. Hierbij blijft de gemeente een belangrijke partner om het initiatief regeltechnisch mogelijk te maken. Daarom is het des te belangrijker dat de gemeente zich uitspreekt over de mogelijkheden voor collectieve woonvormen op particuliere grond. 

Als er een locatie vrijkomt voor een bouwproject, dan zijn er vaak restricties in het gemeentelijk beleid of in het bestemmingsplan waardoor collectieven niet kunnen inschrijven. Een voorbeeld is  een bouwkavel waar één (grote) woning op mag worden ontwikkeld, maar geen collectief met een aantal kleinere woningen. Leg in beleid vast onder welke voorwaarden collectieven kunnen inschrijven op een kavel. Hiermee kunnen meer huishoudens profiteren van vrijkomende kavels en/of vastgoed en kunnen investeringen gedeeld worden. 

Vrijkomend maatschappelijk vastgoed en commerciële ruimtes zoals scholen, verzorgingshuizen, winkels en kantoorpanden, bieden kansen voor nieuwe woonvormen. Zij zijn vaak gelegen in of rond de dorps- of stadscentra en bieden prima mogelijkheden voor herbestemming tot woonruimte. De gemeente kan hier als partij het verschil maken. Bijvoorbeeld in een model waarin eigenaren hun kavel aan de gemeente verkopen, die het vervolgens mogelijk maakt voor burgers en collectieven het kavel te transformeren tot woningen.  

LinkedIn
Share
WhatsApp